Θρύλοι στις βρύσες: Νεράιδες, Δράκοι και «Κοιμισμένα» Νερά

Η Αρκαδία δίκαια θεωρείται ο «υδατόπυργος» της Πελοποννήσου. Με τα αμέτρητα ποτάμια και τις πηγές της, υπήρξε πάντα ένας τόπος όπου το νερό χάριζε ζωή. Στις κτιστές βρύσες και τα πεζούλια τους, οι οδοιπόροι έστεκαν για να ξεκουραστούν και να δροσιστούν.

Με την πάροδο των αιώνων, οι βρύσες από απλές πετρόχτιστες κρήνες εξελίχθηκαν σε πολυώροφα κτίσματα —ορισμένες μάλιστα διέθεταν μέχρι και φωτισμό! Έγιναν έτσι τα σημαντικά κέντρα της κοινωνικής ζωής σε πόλεις και κεφαλοχώρια, όπου οι άνθρωποι συναντιούνταν, αντάλλασσαν νέα και έπλεκαν ιστορίες.

Έτσι γεννήθηκαν οι θρύλοι, οι δοξασίες και τα παραμύθια που ταξίδεψαν από γενιά σε γενιά μέχρι τις μέρες μας.

Πρωτομαγιά στην εξοχή με «κριτσέλια»

Οι παλιές γιαγιάδες θυμούνται ακόμα με νοσταλγία τα πασχαλινά έθιμα: Όταν ζύμωναν τις γιορτινές «χερούσες» (τα πασχαλινά ψωμιά), έφτιαχναν παράλληλα και τα «κριτσέλια». Τα κρεμούσαν στο εικονοστάσι του σπιτιού και τα άφηναν εκεί μέχρι την Πρωτομαγιά.

Τότε, έτρεχαν όλοι μαζί για περίπατο στις πηγές —στη Μάνα του Νερού ή στον Άγιο Δημήτρη στον κεντρικό δρόμο— έβρεχαν τα κριτσέλια στο δροσερό νερό και απολάμβαναν το κολατσιό τους στην ομορφιά της φύσης.

Στοιχειά, Νεράιδες και ο Δράκος της «Δρακουνέρας»

Στα γεφύρια, τις πηγές και τα ποτάμια, ο λαϊκός μύθος ήθελε να κατοικούν δράκοντες, λάμιες, νύμφες και τελώνια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα στη Στεμνίτσα είναι η περίφημη Δρακουνέρα, στη συμβολή των μεγάλων ρεμάτων, ανάμεσα στους βράχους στη ρίζα του Ηρώον. Εκεί μαζεύονταν οι νοικοκυρές για να πλύνουν τα χαλιά και τις κουβέρτες τους. Η φήμη όμως έλεγε πως το άγριο τοπίο πάνω από τη βρύση ήταν γεμάτο στοιχειά! Έλεγαν πως τις νύχτες οι νεράιδες έστηναν χορό, Αράπηδες έπαιζαν τύμπανα, πίπιζες και βιολιά, ενώ μέσα από την ίδια τη βρύση έβγαινε ένας πελώριος δράκος...

Γνωρίζατε ότι; Για να προστατευτούν από τα κακά πνεύματα και τα στοιχειά του νερού, οι μάστορες χάραζαν συχνά στα κεφαλόβρυσα έναν ανάγλυφο σταυρό ή διαμόρφωναν ειδική εσοχή για να ανάβει καντήλι.

Το «κοιμισμένο νερό» της Γορτυνίας

Στα μέρη μας επιζεί κι ο θρύλος για το «κοιμισμένο νερό» — το στάσιμο νερό που, σύμφωνα με την παράδοση, πραγματικά αποκοιμιέται. Αν ο διαβάτης τύχει να το ταράξει, η νεράιδα-φύλακας ξυπνά θυμωμένη και του παίρνει τη μιλιά! Αν όμως περάσει αθόρυβα και την καλοπιάσει χωρίς να την ξυπνήσει, το νερό θα τον αφήσει να συνεχίσει ήσυχα τον δρόμο του.

Εκκλησίες και Αγιάσματα πάνω στις Πηγές

Η ιερότητα του νερού οδήγησε συχνά στο να χτίζονται εκκλησίες ακριβώς πάνω ή δίπλα σε πηγές, ενσωματώνοντας τις βρύσες στο ίδιο το κτίσμα.

Στη Στεμνίτσα, η Αγία Παρασκευή θεωρείται η «γιάτρισσα θεά των πηγών και των υδάτων» και μια εκκλησία προς τιμήν της βρίσκεται στη Σκέμνα, στον  τοίχο της αναβλύζει η πηγή. Γενικότερα, οι πηγές δίπλα σε ναούς θεωρούνται ευλογημένα «αγιάσματα» — όπως συμβαίνει και με την ιστορική βρύση του Αγίου Δημητρίου, στο ομώνυμο μοναστήρι στην είσοδο του χωριού μας.