Οι Μπαλωματήδες της Στεμνίτσας: Οι Πλανόδιοι Τεχνίτες

Στα παλιά τα χρόνια, τότε που τίποτα δεν πήγαινε χαμένο και η φτώχεια απαιτούσε ευρηματικότητα, στη Στεμνίτσα ανθούσε μια άλλη κατηγορία τεχνιτών: οι Μπαλωματήδες.

Δεν ήταν περιζήτητοι οι υποδηματοποιοί που έφτιαχναν καινούργια παπούτσια αλλά οι τεχνίτες, που ήξεραν να διορθώνουν τα φθαρμένα υποδήματα, δίνοντάς τους λίγη ακόμα ζωή.

Η τέχνη αυτή ήταν σχετικά απλή, δεν απαιτούσε μακρόχρονη μαθητεία ούτε ακριβό εξοπλισμό. Για τους περισσότερους Στεμνιτσιώτες—που στην πλειονότητά τους ήταν φτωχοί γεωργοί με λίγα στρέμματα γης— η ενίσχυση του εισοδήματος με αυτή την τέχνη ήταν η σωτηρία τους.

Όταν τελείωναν οι βαριές αγροτικές δουλειές στα χωράφια, οι μπαλωματήδες έπαιρναν τους δρόμους.

Στον Δρόμο με το Γαϊδουράκι και τα Σύνεργα

Η περιπλάνηση ήταν γενικότερο γνώρισμα των Στεμνιτσιωτών. Οι Μπαλωματήδες δεν ταξίδευαν μόνο για να διορθώσουν παπούτσια στα γύρω χωριά, αλλά λειτουργούσαν παράλληλα και ως μεταπράτες, εμπορευόμενοι διάφορα προϊόντα που έπαιρναν μαζί τους από τη Στεμνίτσα.

Η προετοιμασία του ταξιδιού είχε τη δική της ιεροτελεστία:

• Η Οικοσκευή: Φόρτωναν στο πιστό τους γαϊδουράκι λίγα κλινοσκεπάσματα για τις διανυκτερεύσεις στην ύπαιθρο.

• Τα Εργαλεία της Τέχνης: Στα δισάκια τους έβαζαν την τσαγκαρόσουγλα, τα ειδικά σφυριά, τις κοφτερές φαλτσέτες, το μικρό φορητό αμόνι, τις τανάλιες, τις χοντρές τσαγκαροβελόνες και τα απαραίτητα υλικά (πετσιά, κλωστές και πρόκες).

• Ο Σκοπός: Ξεκινούσαν από χωριό σε χωριό για να μαζέψουν τα μερεμέτια των χωρικών.

Ιστορίες, Ανέκδοτα και τα «Πειράγματα» της Επιστροφής

Όπως συνέβαινε με όλες τις συντεχνίες, έτσι και για τους Μπαλωματήδες κυκλοφορούσαν αμέτρητα αστεία, πειράγματα και ευτράπελες ιστορίες—άλλες αληθινές κι άλλες πλεγμένες από τη λαϊκή φαντασία—τις οποίες διηγούνταν τα βράδια όταν επέστρεφαν στο χωριό:

Ο καγιανάς με τα τρία αυγά

Λέγεται πως κάποιος πλανόδιος μπαλωματής, νηστικός και ταλαιπωρημένος, ζήτησε από μια γυναίκα για αμοιβή έναν λαχταριστό καγιανά με τρία αυγά, προκειμένου να της σολιάσει τα παπούτσια. Επειδή όμως η αμοιβή ήταν στην πραγματικότητα μηδαμινή, ο μάστορας έκοψε καρούτες (σκληρό φλοιό) από τα γύρω έλατα και έφτιαξε με αυτές τις σόλες! Παραδίδοντας τα παπούτσια, της έδωσε μάλιστα με περίσσιο ύφος και... οδηγίες συντήρησης για να κρατήσουν τρία χρόνια, «λόγω της μεγάλης υποχρέωσης για τον καγιανά»!

«Μην είδατε τον Κωνσταντή;»

Κάποιος άλλος μπαλωματής ετοιμαζόταν δήθεν κάθε τόσο για μεγάλα, πολυήμερα ταξίδια. Όμως, πριν καν βραδιάσει, γύριζε κρυφά πίσω στη Στεμνίτσα, έστηνε τον πάγκο του σε μια γωνιά της πλατείας και δούλευε εκεί. Έμεινε έτσι παροιμιώδης η ατάκα της γυναίκας του, που ψάχνοντάς τον στο χωριό έλεγε στους συγχωριανούς: «Μην τον είδατε τον Κωνσταντή;» — ξέροντας πως ο «ταξιδευτής» της δεν είχε πάει και πολύ μακριά!