Αργυροχρυσοχοϊα - Η Τέχνη του Μετάλλου στη Στεμνίτσα

Για περισσότερα από 500 χρόνια, το όνομα της Στεμνίτσας είναι αδιάρρηκτα συνδεδεμένο με τη λαμπρή τέχνη του μετάλλου. Από τον 17ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα, το χωριό γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή του, μετατρεπόμενο σε ένα απέραντο εργαστήρι που έκανε την περιοχή ξακουστή ακόμη και πέρα από τα ελληνικά σύνορα.

Χρυσοχόοι, ασημιτζήδες, χαλκωματάδες και μπρουντζάδες έδωσαν μορφή στο μέταλλο, διατηρώντας τεχνικές που είχαν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα.

Τεχνικές & Μαστοριά

Οι Στεμνιτσιώτες μάστορες χώριζαν τις κατασκευές τους σε τέσσερις βασικές κατηγορίες:

• Σφυριστές

• Χυτές

• Συρματερές

• Κολλητές

Για τη διακόσμηση επιστράτευαν μια τεράστια ποικιλία τεχνικών (χαρακτό, σκαλιστό, καλεμιστό, κοφτό, τρυπητό, γρανωτό, σταμπαριστό). Η εξειδίκευση ήταν τόσο υψηλή, που συχνά δημιουργούνταν ξεχωριστές ειδικότητες ακόμη και για την επεξεργασία του ίδιου μετάλλου!

Τα «Μπουλούκια» και τα Ταξίδια στον Κόσμο

Οι τεχνίτες εργάζονταν στα τοπικά εργαστήρια, αλλά παράλληλα ταξίδευαν πολύ. Οργανώνονταν σε ομάδες —τα περίφημα «μπουλούκια», τις «κουμπανίες» ή «συντροφιές».

Με έναν πρωτομάστορα να κάνει το «κουμάντο», ταξίδευαν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου στην Πελοπόννησο, τα Επτάνησα, αλλά και πολύ μακριά: στην Αίγυπτο, την Κύπρο, την Οδησσό μέχρι και το Ικόνιο. Στο τέλος, η διανομή των κερδών (το «καζάντι») γινόταν πάντα σε ίσα «μερδικά».

Κοσμήματα, Εκκλησιαστικά Κειμήλια & Σπάνια Έργα

Η παραγωγή τους ήταν πλούσια. Έφτιαχναν περίτεχνα κοσμήματα —δακτυλίδια, σταυρούς, γιορντάνια, πόρπες, φλουριά και ντουζουλούκια— ενώ οι ασημιτζήδες, που αποτελούσαν μια ιδιαίτερη και σεβαστή τάξη, φιλοτεχνούσαν μοναδικά εκκλησιαστικά σκεύη.

Η σπουδαία τέχνη τους αποδεικνύεται από ιστορικά ευρήματα:

• Το Άγιο Δισκοπότηρο (1620) στο Αντρώνι Ηλείας, με την υπογραφή «ΝΚΟΣ» (Νικολέτος), οικογένειας γνωστότατων χρυσοχόων.

• Το Ασημένιο Ευαγγέλιο (1672) στην Κυνουρία, που φέρει την περήφανη επιγραφή: «Γεωργίου η τέχνη, Στεμνίτσα το χωρίον».

• Η αγιογραφία «Μυστικός Δείπνος» (16ος αι.) στον Προφήτη Ηλία στο Κάστρο, όπου απεικονίζεται ένα δοχείο κρασιού σε σχήμα «καρτερούλας» —χαρακτηριστικό δημιούργημα των Στεμνιτσιωτών.

• Ο Ασημένιος Πολυέλαιος στο Σκούπι Καλαβρύτων.

Η Κληρονομιά που Ζει Μέχρι Σήμερα

Σπάνια δείγματα της παλιάς στεμνιώτικης ασημιτζίδικης τέχνης βρίσκονται διασκορπισμένα σε εκκλησίες σε όλη τη χώρα. Παράλληλα, νεότερα εργαστήρια Στεμνιτσιωτών στην Αθήνα και την Πάτρα φιλοτέχνησαν εμβληματικά έργα, όπως:

• Την εικόνα του Ευαγγελισμού στη Μητρόπολη Αθηνών.

• Τη λάρνακα του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλονιά.

• Το κουβούκλιο περιφοράς της Παναγίας της Τήνου.

• Τον Επιτάφιο της Παντάνασσας και την τρίμορφη εικόνα του Αγίου Ανδρέα (1813) στην Πάτρα.

• Την επένδυση της εικόνας του Αγίου Γεωργίου και τα ιερά σκεύη που εκτίθενται στον Άγιο Γεώργιο Στεμνίτσας, καθώς και την εικόνα της Χρυσοπηγής.

Η χρυσοχοΐα μετρά πάνω από 5.000 χρόνια ιστορίας στην Ελλάδα. Το πώς ακριβώς ρίζωσε και φούντωσε τόσο έντονα στη Στεμνίτσα παραμένει ένα γοητευτικό μυστήριο με πολλές θεωρίες. Το σίγουρο είναι πως η μαστοριά των ανθρώπων της έκανε τη Στεμνίτσα σημείο αναφοράς στην ιστορία της ελληνικής μεταλλουργίας.